Jaarverslag 2014 en Beleidsplan 2015 tot 2020.

 

Jaarverslag 2014:

Het Bezoekerscentrum de Grote Rivieren heeft als doel de belangstellenden en leerlingen van het basisonderwijs van de scholen in de gemeenten Maasdriel, West Maas en Waal en Zaltbommel te informeren in het menselijk handeling in het rivierengebied. Onder dat menselijk handelen dient te worden verstaan de door de mens in het verleden verrichte werkzaamheden, waarbij de rivieren worden gebruikt (riviervisserij en scheepsvaart), maar ook het beheren van het water om daarmee overstromingen en soortgelijke catastrofes te voorkomen. Ook is in het verleden dit menselijk handelen bepalend geweest voor de economische voor- en tegenspoed in dit gebied. Denk daarbij aan de agrarische sector, steenfabricage en riviervisserij. 

In 2014 heeft het Bezoekerscentrum deze taken vorm gegeven door het tentoonstellen van de museale collectie Riviervisserij, waarbij specifiek aandacht geschonken werd aan de milieuontwikkeling in de laatste helft van de vorige eeuw. De tentoonstelling over de beheersing van het water van de rivieren de Maas en de Waal, waarbij de bijna overstromingen in het gebied Land van Maas en Waal, Bommelerwaard en Tielerwaard bijzondere aandacht krijgen. Hoe gaan we om met de aanleg van nieuwe woonwijken?

Daarnaast is er dit jaar speciale aandacht besteed aan de kinderen van 4 tot 9 jaar door de tentoonstelling “Over Nachten”. Een tentoonstelling die kinderen een inzage geven in het bos tijdens de nacht. Wat doen de dieren dan? Slaapt de vos, egel en ree? 

 

Natuur Milieu Educatie:

 

Het Bezoekerscentrum ondersteunt de biologie°, aardrijkskunde/ en geschiedenislessen op 39 basisscholen in de gemeente Maasdriel, West Maas en Waal en Zaltbommel. Dit wordt gedaan door het uitlenen van leskisten, lessen geven door gastdocenten en projecten in en rondom het Bezoekerscentrum.

 

Speciale aandacht is geschonken aan diverse werkzaamheden in dit gebied door bijvoorbeeld Rijkswaterstaat, natuurvriendelijk tuinieren, vogelbestand, historische gebeurtenissen in de directe omgeving, sportvisserij en ontwikkeling van landkaarten door middel van lezingen:

·         Natuurvriendelijke oevers

·         Van versteende tuin naar tuinreservaat

·         Vogeltrek en bedreigde soorten

·         Ruilverkaveling

·         Sportvisserij in Nederland

·         Oude kaarten rivierengebied

 

Door middel van struintochten, het vogelkooitjesproject, bezoek aan fort Nieuw St. Andries en rondwandeling wordt extra aandacht gegeven aan natuur en historie van de nabije omgeving. 

 

Deze activiteiten zijn ontwikkeld en ondersteund door een team van ongeveer 50 vrijwilligers. Deze vrijwilligers zijn onderverdeeld in mensen die het Bezoekerscentrum, qua gebouw, tuin, tuinmeubilair, beheer en expositie onderhouden. Daarnaast zijn er vrijwilligers die als gastdocent voor leerlingen van basisscholen optreden, leskisten prepareren en lesprogramma’s samenstellen. Een gezellig samenzijn van vrijwilligers met hetzelfde doel, namelijk anderen informeren.

 

 

Beleidsplan 2015 tot 2020:

 

1.       Visie:

 

a.       Ontwikkeling: de ontwikkeling van waterbeheersing door RWS, Waterschappen en Provincie.

b.      Toekomst: door de verandering van het klimaat zal het rivierwater onvoorspelbaar zijn. Overheden moeten door hun ingrepen nu en in  de toekomst calamiteiten voorkomen. Het Bezoekerscentrum kan hierover informatie bieden aan leerlingen BO + VO en overige geïnteresseerden. Het centrum moet zich onderscheiden van andere organisaties, zoals musea en educatieve organisaties. Via het NME zullen leerlingen d.m.v. leskisten en gastlessen geïnteresseerd worden in de handelingen in het rivierengebied. Daarvoor zullen innovatieve leskisten en lesmethoden ontwikkeld worden.

c.       Ambities: het Bezoekerscentrum streeft ernaar om op termijn (2 jaar) het centrum van het Rivierengebied te worden waar alle informatie over de rivieren en waterbeheersing te vinden is.

d.      Core-business: het Bezoekerscentrum informeert over waterbouwkundige strategie van overheden, RWS, Waterschappen en Provincie ter bescherming van de inwoners van dit rivierengebied (grens Duitsland tot Dordrecht).

 

2.       Doelstellingen: SMART: specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden.

 

a.     Wij hopen binnen 2 jaar het Bezoekerscentrum in te richten als een informatiecentrum voor de waterbeheersing in het Rivierengebied. Hierbij willen wij een aparte plaats invullen om het gedrag van rivierwater zichtbaar te maken om daarmee inzicht te geven in het waarom bepaalde maatregelen door de overheid worden genomen. 

       Er zal ook nadruk worden gelegd op de gevolgen van de klimaatveranderingen op de waterbeheersing.                                                                                    

            b.     Het Bezoekerscentrum zal uniek zijn in het Rivierengebied op het gebied van informatie waterbeheersing. Mede vanwege                     de ligging, midden in het rivierengebied met de verbinding tussen Waal en Maas en de natuurgebieden met                            verschillende forten op loopafstand.

c.       Bezoek van leerlingen van BO + VO, en belanghebbenden, het uitlenen van leskisten en het geven van gastlessen zullen maatgevend zijn om succes te meten.

 

d.      Het voortbestaan van het centrum is afhankelijk van de financiële toestand waarin het centrum kan verkeren. Daarom is het aantal bezoekers maatgevend voor het bestaansrecht. Voldoende leerlingen en belangstellenden.

 

e.      Meetbare resultaten: 2000 volwassenen en 3000 kinderen. Uitleen van leskisten waarbij de vergoeding van de 3 gemeenten gewaarborgd zijn.

 

f.        Bovenstaande meetbare resultaten dienen binnen een termijn van maximaal 2 jaar bereikt zijn (2018).

 

g.       Door middel van enquêtes en contacten zal zichtbaar moeten worden wat onze doelgroep hiervan vindt. Jaarlijks zal dit onderzocht moeten worden.

 

 

 

 

 

Een bezoek waard

Bezoekerscentrum De Grote rivieren

Is voor iedereen die meer wil weten over de natuur, rivieren en de Bommelerwaard. Het is een fijne stop om bij te komen tijdens een wandel- of fietstocht in deze prachtige omgeving. Wij verzamelen zoveel mogelijk informatie over de streek tussen de Maas en de Waal. Dit maakt ons bezoekerscentrum tot een uitstekend startpunt voor ontspanning, vermaak, ontdekking en natuur- en milieueducatie. Bezoekers, groot en klein, zijn hier van harte welkom voor een drankje of broodje op het terras, of een zoektocht naar de historie van de intrigerende Grote rivieren. 


De rivieren Maas & Waal hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in de Bommelerwaard. Dat is terug te vinden in de ambachten en de industrie, maar ook nog in de bouwwerken die je hier nog vindt.

Riviervisserij

In de historie en ontwikkeling van Heerewaarden heeft de riviervisserij een belangrijke rol gespeeld. Een groot deel van dit verleden is terug te vinden in de vaste expositie. Zo is er aandacht voor netten knopen, vissen met de zegen, een aquarium, etc. De authentieke vissersboot in de tuin (een schokker), de zalmschuit, oude geruiksvoorwerpen, foto's en filmpjes brengen dit verleden nog dichterbij. Er is een taanhuisje, kaapstander en vanaf de uitkijktoren heb je uitzicht over de rivieren. 

Baksteenindustrie

Al eeuwenlang wordt rivierklei gebruikt voor het maken van bakstenen. Veel inwoners verdienden hun brood met werken in één van de vele steenovens die hier stonden. Het maken van bakstenen gebeurde vroeger handmatig en was een zwaar beroep. In het bezoekerscentrum is een vaste expositie met materialen die bij de steenovens gebruikt werden met oude foto’s en filmpjes van arbeiders en de omstandigheden. Op aanvraag worden er demonstraties baksteen vormen verzorgd.  

Ontwikkelingen in het Rivierengebied

Rivieren zijn altijd in beweging en klimaatveranderingen spelen daarbij een grote rol. Na de evacuatie in 1995 werden de dijken verhoogd. Nu wordt volop gewerkt aan het project "ruimte voor de rivier" met kribverlagingen, nevengeulen, langsdammen..... Over deze ontwikkelingen is steeds meer informatie te vinden in ons centrum. Ook kinderen kunnen zelf uitvinden waar het water in de rivieren vandaan komt of een overstroming veroorzaken aan de watertafels.  

Fortengebied

Vanwege de militair strategische ligging (langs de waterwegen) werden er vanaf de Romeinse tijd tot na de Tweede Wereldoorlog forten in dit gebied gebouwd. Van fort Voorne zijn de contouren nog zichtbaar in het landschap en van fort Sint Andries is een ruïne overgebleven. Beiden zijn een bezoekje waard: voormalig fort Voorne ligt in Heerewaarden en fort Sint Andries in een natuurontwikkelingsplan bij sluis Sint Andries op 2,5 km afstand. Het bezoekerscentrum heeft een kleine expo met informatie over fort Sint Andries.

Stukje geschiedenis door Dhr. P. Zandee

Heerewaarden ligt ingeklemd tussen twee grote rivieren, de Maas en de Waal. Eeuwenlang is de riviervisserij een van de  belangrijkste bronnen van inkomsten voor Heerewaarden geweest. Hierbij speelde de natuurlijke omstandigheid, de ligging op een eiland tussen twee rivieren, een belangrijke rol. Deze bedrijfstak ging vanaf 1850 tot 1950 geleidelijk ten onder. Tot in de tweede wereldoorlog zwermde de vissersvloot uit over de Rijn tot diep in Duitsland. In 1952 had Heerewaarden nog 38 schokkers die ’s winters in de haven lagen.

De vervuiling van het milieu en de veranderingen in het Nederlandse waterbeheer zorgden ervoor dat de vispopulatie in de grote rivieren sterk terugliep. In 1957 werd  de laatste zalm gevangen. 

Reden voor enkele inwoners van Heerewaarden om aandacht te gaan besteden aan de historie van deze visserij. Materialen uit het vissersverleden werden verzameld en later opgeslagen op de zolder van een schuur aan de Maasdijk. Met deze artikelen werd in 1971 een eerste succesvolle expositie gehouden in dorpshuis ”De Vrijheid”.

Door de heer Besançon werden naar aanleiding hiervan Burgemeester P. Pols, en de heren N. van Veenendaal, G. van Son, H. Meurs, C. van Zetten, P. Lobregt, P. Zandee en J. Werps benaderd voor het oprichten van een stichting. Later werd raadslid Dhr. B. van Kessel als bestuurslid toegevoegd. Na veel vergaderen kreeg de doelstelling van het eerste uur vorm: de opzet van een Visserijmuseum. 

Er zou nog heel wat water door de rivieren vloeien voor het Milieu Centrum “De Grote Rivieren” op 16 juni 1986 door de toenmalige commissaris van de koningin Dhr. De Bruine officieel werd geopend om bezoekers te informeren over de teloorgang van de visserij. Inmiddels was de doelstelling van het eerste uur vervangen door een ruimere: de invloed van het menselijk handelen op zijn omgeving.
Dit tekende zich af in een tentoonstelling over de vroegere zalmvisserij op de grote rivieren en de effecten van de riviervervuiling op het waterleven. 

Vanaf 1997 werden de activiteiten van het Centrum uitgebreid en veranderde de naam in “Bezoekerscentrum De Grote Rivieren”. De doelstelling bleef bestaan, maar de doelgroepen  van het centrum werden verbreed met het begeleiden van  natuur- en milieueducatie op (basis)scholen. De huidige collectie oude materialen, foto’s en filmbeelden, het grote aquarium, de miniatuurbootjes en de Schokker in de tuin blijven echter getuigen van wat eens de voornaamste broodwinning voor de inwoners van Heerewaarden was, de riviervisserij.

 

Interessante links

Voor bezoekers aan de regio en betrokkenen bij het centrum en natuur- en milieu-eductatie hebben we een aantal relevante en interessante links verzameld.

Copyright Like2movit, 2013